Theatervoorstelling Springtij maakt zelfmanagement persoonlijk

Met de voorstelling Springtij trekt theatergezelschap Plezant sinds 2013 door Nederland om zorgprofessionals te inspireren en na te laten denken over hun werk, verlangen en ambities. Hoewel het woord ‘zelfmanagement’ volgens artistiek leider Walter Supèr nauwelijks voorkomt in Springtij, gaat de voorstelling wel over eigen regie nemen en de veranderende houding tussen patiënt en zorgprofessional. 

De thuisbasis van het theatergezelschap is haar eigen theater De Theaterloods in Radio Kootwijk. Daarnaast trekt Plezant ook het land in om op te treden met ‘voorstellingen over werk, leven en liefde’, zoals artistiek leider en mede-oprichter Walter Supèr het noemt. Vanaf 2003 werden meerdere theatervoorstellingen gemaakt over en voor de zorgsector. In 2012 maakt het theatergezelschap op uitnodiging van het Radboudumc een voorstelling over eigen regie en de gedachte van de patiënt als partner. De Limonadefabriek gaat over zorgverleners in het ziekenhuis van de toekomst.

Die voorstelling werd opgemerkt door medewerkers van ProGez en ROSAlmere, twee regionale ondersteuningsstructuren. Supèr: “Ze vroegen zich af: kunnen we deze voorstelling ook voor de eerste lijn ontwikkelen, met als thema eigen regie en zelfmanagement? Zodoende is er een nieuwe theatervoorstelling gemaakt, met als doel om een discussie op gang te brengen.” Het idee voor Springtij is geboren.

Motivatie voor gedrag

Samen met compagnon schrijver Tom Meulman trekt Supèr het land in om praktijken, gezondheidscentra en individuele paramedici te interviewen. “We wilden bekijken wat er in de praktijk gebeurt. We maken al langer theater, dus we zijn er denk ik goed in om als het ware achter die verhalen en interviews te kijken. Wat zeggen mensen, en wat zien we? We vinden intenties en redenen voor gedrag interessant; wat is de bron waarom iemand zich gedraagt zoals hij of zij doet?”

Theatergroep Plezant Springtij voorstelling

Artistiek leider Walter Supér (r.): “Het vraagstuk eigen regie ligt bij de professional zelf”

Die interviews en een klankbordgroep vormen de basis voor het script dat Plezant uitwerkt. Springtij wordt een productie van Plezant in opdracht van ProGez en ROSAlmere, en wordt in het najaar van 2013 voor meer dan duizend bezoekers opgevoerd in theaters in Zwolle, Almere, Hardenberg en Sneek. De reacties waren heel positief en al snel kwamen er ook voorstellingen in andere regio’s. Springtij draait om eigen regie en zelfmanagement, vertelt Supèr, maar gaat primair om de professional zelf. “Het vraagstuk eigen regie ligt bij de professional zelf: wie wil ik zijn, hoe groot is mijn wereld? Is die wereld mijn praktijk of mijn dorp, of ligt dat op nationaal niveau? Zorgverleners zijn de spil om eigen regie te doen slagen bij patiënten, in onze optiek.”

Bredere thema’s

“De voorstelling raakt een persoonlijke noot”, vertelt Supèr, “met vragen als wat geeft jou voldoening, hoe groot is jouw wereld en waar wil je op terugkijken als je ooit stopt met dit werk? Tegelijkertijd is de voorstelling ook veel breder en gaat het om de universele verlangen van mensen, om thema’s als liefde, werk en financiële zekerheid en zingeving, tegen de achtergrond van de actualiteit van de gezondheidszorg.”

Over de voorstelling schrijft de theatergroep:

In een zomerhuis in de Ardennen ontmoeten zes voormalig huisgenoten elkaar. Allen zijn ze 20 jaar geleden opgeleid om te werken in de zorg. Zij verlaten bijna gelijktijdig het studentenhuis waar ze woonden. Op het hoogtepunt van het afscheidsfeest besluiten ze zichzelf een brief te schijven met hun diepste verlangens, voornemens, verwachtingen, nog niet gedeelde geheimen en bovenal het beeld van het leven dat ze over 20 jaar hopen aan te treffen. De brieven worden verzegeld om ze over 20 jaar te openen en te delen met elkaar.

Een weekend lang treffen zes veertigers elkaar, met inmiddels een staat van dienst als huisarts, fysiotherapeut, gezinscoach, medisch ethicus, apotheker en muziektherapeut. Levens worden gedeeld, geheimen onthuld, ervaringen ontleed en actualiteit op scherp gezet. Thema’s als geluk, macht, geld, levensvervulling, liefde en verantwoordelijkheid vullen het vakantiehuis. Zes mensen slaan het fundament voor de volgende 20 jaar.

Theatergroep Plezant Springtij voorstelling

In de blokhut in de Ardennen waar de zes jeugdvrienden bij elkaar komen worden de brieven geopend. Dan blijkt dat de brieven van twintig jaar geleden op sommige vlakken wel uit te zijn gekomen, en op andere vlakken niet. De persoonlijke verhalen van de zorgverleners reflecteren bredere ontwikkelingen in de zorgsector. Supèr: “We proberen altijd te bedenken: wat betekenen bepaalde strategische keuzes en beleidsstukken voor mensen, en voor de samenleving? We proberen om abstracte concepten als zelfmanagement te vertalen naar herkenbare scenario’s.”

Theater raakt mensen

Wat maakt theater zo’n geschikte vorm is om thema’s als eigen regie en zelfmanagement te agenderen, volgens Supèr? “Als het ons lukt, komen we met theater op een ander niveau binnen dan enkel via iemands hoofd. Theater raakt op een diepere manier, theater zoekt naar het universele. Onderdelen van een voorstelling waarvan je in eerste instantie denkt dat ze niet over jou gaan, kunnen je uiteindelijk toch raken.”

“In Springtij zit bijvoorbeeld een liefdesscène waarin een man vertrekt naar Amerika, en een vrouw achterblijft in Nederland. Twintig jaar later komt het tot een confrontatie, en zegt hij: ‘ik wilde voor je zorgen, ik wilde je niet ongelukkig maken of kwetsen’. De vrouw reageert: ‘Hoe kan je voor mij zorgen als je niet wat ik leef, wat ik vind, wat ik voel? En hoe kun je over me oordelen als je niet weet wat er bij mij speelt?’. De parabel die daar in zit is dat professionals soms het idee hebben dat ze niet alles kunnen zeggen tegen een patiënt, of dat ze een patiënt niet de volledige verantwoordelijkheid kunnen geven over wat goed is voor henzelf. Dat is een misvatting. Mensen moeten zelf een keuze kunnen maken wat voor hen het beste is. Door eigen regie in een liefdesverhaal te stoppen, raakt het mensen. Dat brengt theater tot leven.

Succes

De Limonadefabriek, de voorstelling over het ziekenhuis van de toekomst, is een succes: het stuk is bij de Hogeschool Nijmegen en de Radboud Universiteit Nijmegen een onderdeel van het curriculum geworden. “Alle vierdejaars studenten HBO-Verpleegkunde en Geneeskunde bekijken verplicht de voorstelling en gaan vervolgens in groepen met elkaar in gesprek over het ziekenhuis van de toekomst.”

Theatergroep Plezant Springtij

Ook Springtij krijgt een vervolg: de theatervoorstelling wordt inmiddels ingezet in een veranderprogramma, en vormt voor zorgorganisaties een hulpmiddel bij het invoeren van zelfmanagement. Plezant werkt samen met Het SamenScholingsCollectief om de theatervoorstelling door te vertalen naar de dagelijkse praktijk, in de vorm van een- of meerdaagse bijeenkomsten.

Het is gebruikelijk dat zorggroepen Springtij inkopen, maar Supèr wil zorgverleners ook oproepen om kenbaar te maken wanneer zij met een eigen team, of in hun regio, interesse hebben in het bezoeken van Springtij. “Organiseer in een regio een aantal groepen die interesse hebben, en dan kan Plezant een voorstelling plannen.”