Teslime Can (l) en Hafida Boukayoua (r) van de Stichting Voorlichters Gezondheid

“Met kennis bestrijd je onwetendheid”

Zelfmanagement begint bij kennis. Kennis over hoe je alvleesklier werkt, wat suikerziekte inhoudt en waarom je longen belangrijk zijn. Die kennis proberen de voorlichters van de Rotterdamse Stichting Voorlichters Gezondheid op een toegankelijke manier over te brengen op mensen met een taalachterstand of van een andere cultuur, en op collega-zorgverleners. En met succes: hun aanpak vindt landelijk navolging.

Het kantoor van de Stichting Voorlichters Gezondheid ligt midden in de Rotterdamse wijk Hillevliet. Een wijk waar de voorlichters veel kunnen betekenen: de aandacht van de stichting gaat uit naar bewoners met een lage sociaaleconomische status, in wijken die soms als ‘achterstandswijk’ bestempeld worden, of bewoners van allochtone afkomst. “De meest kwetsbare groepen, mensen die te maken hebben met een achterstand in kennis over gezondheidszorg en een gezonde leefstijl”, aldus Fadua El Bouazzaoui.

Fadua el Bouazzaoui is oprichter van de Stichting Voorlichters Gezondheid. Ze werkte als voorlichter voor het programma Klaar voor een kind van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. In 2012 besloot ze haar werk als voorlichter voort te zetten in een stichting, die ze de Stichting Voorlichters Gezondheid doopte.

Bruggen bouwen

De Voorlichters Gezondheid verzorgen onderwijs en trainingen voor zorgprofessionals zoals praktijkondersteuners, huisartsen en kraamverzorgenden. De stichting richtte zich in eerste instantie vooral op perinatale zorg en zwangerschap, later volgden COPD, gezonde leefstijl en diabetes. Ook spreken de voorlichters regelmatig op scholen. “We proberen bruggen te bouwen in de communicatie tussen jongeren, patiënten en zorgverleners”, zegt El Bouazzaoui. “Pas als mensen gezondheidsvaardigheden krijgen, kunnen we het hebben over zelfmanagement. Met de juiste kennis bestrijd je onwetendheid.”

Mond tot mondreclame brengt de voorlichters in heel Nederland. Met een team van zes trainers verzorgde de stichting in 2016 bijvoorbeeld cursussen voor meer dan 3900 kraamverzorgenden in heel Nederland, over diabetes in verschillende culturen, taal en gezondheid, en geboorte en kraamtijd in verschillende culturen. Iedere woensdag is er een inloopspreekuur bij het kantoor van de stichting in Hillevliet, waar bijvoorbeeld een zorgconsulent van Careyn kraamzorg klaar staat voor vragen.

Op hogescholen en universiteiten worden de trainers regelmatig gevraagd als gastdocenten, bijvoorbeeld bij de verloskunde opleiding in Rotterdam en Maastricht. Ook gaan de voorlichters regelmatig langs bij scholen. “Bij jongeren beginnen de gastlessen in groep zes, met onderwerpen als seksuele voorlichting, ‘nee’ leren zeggen en loverboys. Volwassenen van de toekomst wil je nu al zelfredzaam maken, dat begint in het klaslokaal.”

Aanvullen, niet invullen

Het succes van de voorlichters is de open houding die de medewerkers van de stichting hebben, denkt El Bouazzaoui. “Onze cursussen brengen we op een laagdrempelige manier, waardoor mensen zich thuis voelen. We vullen het niet in voor patiënten, we vullen hen aan, zeg ik vaak. Wij werken met een vraag- en leermethode, waarbij we gericht aan mensen vragen: vertel jij mij wat jouw kennisniveau is. Leg me eens uit hoe insuline werkt. Daar leer ik als trainer of voorlichter van, en daar bouw ik op door. Maar als je al dingen gaat invullen voor een patiënt, ga je de mist in.”

Stichting Voorlichters Gezondheid

 

Lever aanwijzen

El Bouazzaoui en haar team merkten in de tijd dat ze als voorlichters bij het Erasmus MC werkten dat er heel veel onwetendheid heerste over gezondheid. Soms spelen culturele aspecten een grote rol, vaak gaat het ook om laaggeletterden. Vergis je niet, zegt El Bouazzaoui, 73% van de 1,3 miljoen laaggeletterden in Nederland is autochtoon. “Verbaal zijn ze sterk en ze hebben veel smoezen om hun laaggeletterdheid te verbergen. Daar kunnen zorgverleners vaak niet doorheen prikken. En andersom geldt ook: hoogopgeleid zijn betekent niet dat je direct kennis hebt over een gezonde leefstijl.”

Alle lessen en cursussen zijn in het Nederlands. Volgens El Bouazzaoui moeten mensen de Nederlandse taal kundig worden, in plaats van in hun eigen taal blijven spreken. De trainers gebruiken bijvoorbeeld een grote afbeelding van het menselijk lichaam, waar patiënten vervolgens organen zoals de alvleesklier, lever, slokdarm en hart op plaatsen. “Waar zitten de organen, wat is de relatie met de lever en alcohol? Zo probeer je stap voor stap uit te leggen wat de functies van organen zijn, zodat mensen weten waarom het belangrijk is om hun lichaam gezond te houden.”

De aanpak van de Stichting Voorlichters Gezondheid werpt zijn vruchten af. Aanvragen voor lezingen, onderwijs en trainingen komen vanuit het hele land binnen. In Rotterdam is de stichting inmiddels een vaste waarde in de wijk geworden. De stichting was instrumenteel bij een Rotterdamse proeftuin genaamd Expeditie Duurzame Zorg Feijenoord, die eind 2013 van start ging met ruim veertig organisaties, om op wijkniveau een geïntegreerde aanpak voor overgewicht, obesitas en diabetes in Afrikaanderwijk, Hillesluis en Bloemhof te bieden.