“Scan & Plan sluit aan bij wat de zorggroep op dat moment nodig heeft”

Ruim 60 zorggroepen in Nederland zijn bezig met ondersteunde zelfzorg een vanzelfsprekend onderdeel te maken van hun zorgpraktijk. Zelfzorg Ondersteund helpt daarbij met het Scan & Plan programma. Binnen dit traject werken zorgverleners, een consulent, een vertegenwoordiger van de zorgverzekeraar en een patiënt(vertegenwoordiger) samen om ondersteunde zelfzorg binnen eerstelijns zorgorganisaties verder te brengen. Door gezamenlijk terug naar de tekentafel te gaan en een visie te formuleren, bijvoorbeeld. Of door een concreet plan van aanpak te maken en te starten met een nieuwe manier van werken. Wat zijn er ervaringen bij drie verschillende zorggroepen in Nederland?

Dafne Wildenburg is beleidsadviseur en projectmanager bij Huisartsenzorg Noord-Kennemerland (HZNK), een samenwerkingsverband van 120 huisartsen in de regio Noord- Kennemerland. Gezamenlijk bedienen deze huisartsen een populatie van ongeveer 280.000 inwoners, en bieden zij ketenzorg voor onder andere hart- en vaatziekten COPD, astma en diabetes mellitus.

Wildenburg leidt onder andere het project persoonsgerichte zorg binnen HZNK, en vertelt: “In 2014 zijn we voor het eerst gaan kijken waar we naartoe wilden met zelfmanagement. Daarvoor liepen er een aantal losse initiatieven op het gebied van zelfmanagement bij onze zorggroep. Eind 2015 besloten we om dat meer gestructureerd aan te pakken, en Zelfzorg Ondersteund te benaderen om met het Scan & Plan programma te beginnen.”

Terug naar de tekentafel

Tijdens de eerste Scan & Plan bijeenkomst werd gelijk duidelijk dat er wel een visie op ondersteunde zelfzorg bestond bij HZNK, maar geen visie die daadwerkelijk samen was opgesteld met zorgverleners en patiënten. Samen met de deelnemers aan de Scan & Plan bijeenkomsten – waaronder praktijkondersteuners, diëtisten, (kader)huisartsen, en vertegenwoordigers van patiëntenverenigingen – is een gezamenlijk visie ten aanzien van persoonsgerichte zorg neergezet, die door alle deelnemers wordt gedragen, aldus Wildenburg.

“We merkten dat de dynamiek heel anders is met verschillende zorgverleners en patiëntvertegenwoordigers aan tafel. De consulent kwam niet met een vooropgezet plan, maar we konden de bijeenkomsten personaliseren naar onze situatie.” Twee sessies met een Scan & Plan consulent leidden tot een helder projectplan en concrete mijlpalen in 2017.

Onderlinge samenwerking en meer begrip

Wildenburg: “Dit Scan & Plan traject gaf ook een nieuwe impuls aan de samenwerking met patiëntenvertegenwoordigers – die connectie was er al wel, maar werd hiermee versterkt. En ook voor de betrokken zorgverleners onderling was het traject goed voor de onderlinge samenwerking en begripsvorming.”

Gedeelde visie

Ook Frank van Summeren benadrukt dat het aangeboden programma goed aansluit bij het startniveau van een zorggroep en bij wat er op dat moment nodig is. Hij werkt als zzp’er bij zorggroep Synchroon en zorggroep Chronos in de regio Noord-Brabant. Bij beide organisaties houdt hij zich bezig met zelfmanagement, eHealth en ICT.

Afgelopen jaar kwam Van Summeren in aanraking met het Scan & Plan programma dat Zelfzorg Ondersteund biedt. “Bij Chronos zaten we destijds in de eerste fase van visievorming. Het concrete resultaat van het Scan & plan traject is dat je vanuit alle perspectieven – patiënt, zorginkoper, kaderhuisarts, praktijkondersteuner – naar hetzelfde onderwerp kijkt en gezamenlijk een visie creëert. Dat was op korte termijn een concreet eerste resultaat.”

Bij zorggroep Synchroon, de organisatie van samenwerkende huisartsen in de regio Oss-Uden-Veghel, was er enkele jaren daarvoor een groot onderzoek gedaan naar zelfmanagement, aldus Van Summeren. Vanaf januari 2012 tot december 2013 deed zorggroep Synchroon onderzoek naar het werken met een individueel zorgplan (IZP) in de praktijk. Bij dit project deden patiënten, praktijkondersteuners, huisartsen en diëtisten van vijf huisartsenpraktijken van Zorggroep Synchroon ervaring op met het werken met een individueel zorgplan tijdens reguliere controleconsulten voor patiënten met diabetes mellitus type 2. Dit praktijkproject liet zien dat het werken met een individueel zorgplan, inclusief een scholingstraject voor zorgverleners, na een jaar niet aantoonbaar leidde tot meer zelfmanagementvaardigheden bij diabetespatiënten. De reden: de interventie bleek niet volledig geïmplementeerd. Een bredere aanpak van werken aan zelfmanagement kan uitkomst bieden, is een van de conclusies in het eindrapport.

Zorggroep Synchroon kwam daarna in een fase waarbij er juist een nieuwe trigger nodig was om die thema’s structureel op te pakken, nu er zoveel meer bekend is over persoonsgerichte zorg en een integrale aanpak van zelfmanagement, aldus Van Summeren. “Een visie op zelfmanagement en persoonsgerichte zorg bestond al bij Synchroon. Bij deze zorggroep was het resultaat van het Scan & Plan traject juist een plan van aanpak.”

Meer plezier in het werk

Huisartsenzorg Noord-Kennemerland startte dit jaar met een pilot van de training Effectieve Consultvoering. De deelnemende praktijkondersteuners reageerden enthousiast op deze training, zegt Wildenburg: “Tijdens een intervisie bijeenkomst naar aanleiding van de training gaven een aantal van de praktijkondersteuners aan dat een persoonsgerichte aanpak hen meer plezier in hun werk geeft en dat ze veel meer energie uit gesprekken met patiënten halen. Ook gaven de praktijkondersteuners aan dat patiënten actiever in het gesprek zitten. Dat is precies wat je wilt bereiken.”

HZNK start in 2017 met een pilot persoonsgerichte zorg. In deze pilot ondersteunt de organisatie praktijkondersteuners en patiënten met praktische hulpmiddelen voor gespreksvoorbereiding, gespreksvoering en zelfmanagement. Na afloop van de pilot wil HZNK de geboden ondersteuning evalueren met de deelnemende praktijkondersteuners en patiënten. Vervolgens wordt bekeken hoe het project kan worden opgeschaald. Wildenburg: “Praktijkondersteuners gaven tijdens de Scan & Plan bijeenkomst ook aan dat ze graag een nieuwe impuls krijgen om te trainen met consultvoering. Omdat de pilot training Effectieve Consultvoering zeer enthousiast is ontvangen, bieden we in 2017 de training aan meer praktijkondersteuners aan. En we gaan meer intervisie aanbieden, zodat praktijkondersteuners met elkaar tips en ervaringen kunnen uitwisselen.”

Extra tijd voor praktijkondersteuner en patiënt

Ook bij de zorggroepen die Van Summeren begeleidt weet men wat er te doen staat. Bij Chronos ligt er een visie die door alle partijen wordt ondersteund. Bij zorggroep Synchroon worden scholing en cursussen voor praktijkondersteuners aangeboden gericht op eHealth, zelfmanagement en persoonsgerichte zorg. Ook heeft zorggroep Synchroon momenteel een sterk plan van aanpak, en zijn de financiële middelen er om dat uit te voeren beschikbaar.

Als de betrokkenen in het Scan & Plan traject tot de conclusie komen dat er voor het zetten van deze stap extra financiële middelen nodig zijn, kan een beroep worden gedaan op de middelen die de zorgverzekeraars beschikbaar hebben gesteld om deze omslag te ondersteunen en implementatie van ondersteunde zelfzorg mogelijk te maken. De bij ZO! aangesloten zorgverzekeraars hebben drie miljoen euro beschikbaar gesteld die nodig is om zelfmanagement van de grond te krijgen. Deze financiële middelen zijn niet bedoeld voor tijdelijke pilots: het gaat juist om het langdurig en consistent invoeren in de reguliere processen, langs alle pijlers van het Huis van Persoongerichte Zorg.

Deze eenmalige financiering stelt zorggroepen in staat om de implementatie van ondersteunde zelfzorg uit te voeren. Van Summeren: “Deze investering is bedoeld om de verandering die je voor ogen hebt, te kunnen realiseren. Met de bijdrage vanuit Scan & Plan kunnen we bijvoorbeeld extra tijd vrij maken voor praktijkondersteuners en huisartsen, die zij kunnen besteden aan scholing, trainingen bijwonen over het patiëntportaal of extra tijd met een patiënt.”