Positieve gezondheid IPH

 

Het concept Positieve Gezondheid vindt steeds meer gehoor bij zorgverleners, zorgbestuurders en de politiek. Verder kijken dan de ziekte en vragen wat een patiënt zelf wil verbeteren. Het lijkt zo vanzelfsprekend. Toch heeft het huisarts-onderzoeker Machteld Huber zo’n acht jaar gekost om een breed draagvlak voor haar ideeën te krijgen. Anno 2017 lijkt de beweging niet meer te stuiten. Zelf vindt ze het allerbelangrijkste dat het gesprek met patiënten op een andere manier wordt gevoerd.

Positieve Gezondheid: van ziek zijn naar een ziekte hebben

 

De kiem voor het concept Positieve Gezondheid werd dertig jaar geleden gelegd, toen de jonge huisarts Machteld Huber een aantal keren ziek werd en de beperkingen van het medische aanbod ervoer. “Ik merkte dat juist niet-medische zaken mijn welzijn beïnvloedden. De eerste keer dat ik ziek was, leidde dat tot verbazing. De tweede, derde en vierde keer heb ik gebruikt om er meer over te weten te komen.” Rond haar vijfendertigste was ze ervan overtuigd dat er een wereld te winnen was als die ‘andere zaken’ werden toegevoegd aan de zorg. Om serieus genomen te worden, moest ze haar bevindingen wetenschappelijk onderbouwen. Dat werd haar missie. Ze stopte als huisarts en werd onderzoeker. Daarnaast werkte ze therapeutisch met drugsverslaafden en mensen met oorlogstrauma’s om te toetsen of wat zij gevonden had ook voor hen werkte. Dat was het geval.

Veerkracht

 

“Ik was op zoek naar veerkracht bevorderende factoren, maar liep tegen de situatie aan dat ik veerkracht binnen mijn wetenschappelijk onderzoek geen gezondheid mocht noemen. Dat paste niet in de WHO-definitie van gezondheid.” Die definitie was zeer ambitieus en ook heel statisch, namelijk: gezondheid is een toestand van compleet welbevinden. Daaraan afgemeten is niemand gezond. Niet alleen Huber, ook organisaties als ZonMw en de Gezondheidsraad worstelden daarmee. Zij vroegen haar om een nieuwe definitie te ontwikkelen. “In 2009 organiseerde ik een internationale conferentie. De inzichten daar leidden tot een nieuw concept voor gezondheid: het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.”

Zes dimensies

Vervolgonderzoek wees uit dat er een breed draagvlak was voor dat concept. Onder patiënten, zorgverleners, bestuurders, verzekeraars en burgers. Maar hoe geef je het handen en voeten? Huber vroeg 140 mensen naar hun mening. Ze vond 556 termen waar je naar zou kunnen kijken. “Die hebben we geordend in zes hoofdrichtingen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.” Deze richtingen en 32 subcategorieën zijn opnieuw wetenschappelijk getoetst bij zeven stakeholdergroepen. Het draagvlak bleef groot, bij het beoordelen van de subcategorieën ontstonden echter meningsverschillen. “Een deel vond dat gezondheid alleen betrekking heeft op het lichamelijke stuk, terwijl met name de 575 patiënten die deelnamen aan het onderzoek vonden dat alle zes dimensies onderdeel zijn van gezondheid.”

 

Huber besloot de patiënten een stem te geven en zette de zes dimensies om in een spinnenweb. “Dat heb ik de naam Positieve Gezondheid gegeven, omdat ik weg wilde uit de discussie over smalle of brede gezondheid. Positieve Gezondheid is een brede invulling van gezondheid over zes dimensies.”

Van patiënt naar mens

 

Daarmee was Huber er nog niet. “Ik zat nog met een andere bevinding uit mijn onderzoek, namelijk dat het moet gaan om wat mensen zélf belangrijk vinden”, vervolgt ze. “Dat hebben we verwerkt in de manier waarop je omgaat met het spinnenweb. Je kunt jezelf een cijfer geven op de assen. Als je die verbindt, heb je een gezondheidsoppervlak. Een zorgverlener zal zeggen dat wat laag is hoger moet worden. Vraag je mensen wat zij willen veranderen, dan krijg je andere antwoorden. Dáárbij aansluiten werkt ontzettend motiverend. Dan komen mensen makkelijker in actie. In onze visie helpen zorgverleners mensen op die manier om grip te krijgen op hun leven en dat bevordert gezondheid en welbevinden. We willen van patiënt naar mens. Natuurlijk moet een chronische ziekte goed worden behandeld, maar het gaat erom dat mensen meer zijn dan hun ziekte. Hoe meer je je leven kunt inrichten zoals je wilt, hoe makkelijker je de ziekte een plaats kunt geven. Dan ga je van ziek zijn naar een ziekte hebben.”

Drie pijlers van Positieve Gezondheid

 

Werken met Positieve Gezondheid betekent allereerst de brede blik naar binnen. Hoe gaat het met mij en mijn leven? Dat wordt ondersteund met het spinnenweb. Vervolgens komt de vraag: wat is voor mij belangrijk en wat zou ik willen veranderen of verbeteren? Als dat duidelijk is, ga je kijken of je tips vindt of manieren ziet om stapje voor stapje verder te komen.

 

Voor zorgaanbieders is dit een andere manier van werken, omdat ze meer moeten luisteren dan adviseren. Huber: “Ze moeten het andere gesprek oefenen. Dat kun je niet afdwingen, zorgverleners moeten het zelf willen.” Steeds meer zorgverleners gaan aan de slag met Positieve Gezondheid of een andere vorm van persoonsgericht werken. Financieringsstructuren maken het soms lastig, maar Huber meldt dat ook daarin een kentering plaatsvindt. “Vier zorgverzekeraars experimenteren op kleine schaal met financiering die een vrijere verhouding met de patiënt toelaat.”

Training en ontwikkeling

 

Het Institute for Positive Health (IPH) biedt een training aan die zorgverleners helpt om het andere gesprek met de patiënt te voeren. Een train-de-trainer variant is in de maak. Daarnaast zijn er (online) tools voor verschillende doelgroepen die helpen bij het invullen van het spinnenweb. Tijdens zogenaamde koplopertafels delen zorgverleners en andere betrokkenen hun ervaringen. “Die organiseren we ook om experts te betrekken bij de ontwikkeling van nieuwe tools. Zo hebben we met deskundigen én kinderen een kindertool ontwikkeld en werken we aan een tool voor laaggeletterden.”

 

Manueel fysiotherapeut Judith Verbeek, eigenaar van De Beweegruimte in De Bilt, volgde de training bij IPH. “Ik geloof in de herstelkracht van mensen. Positieve Gezondheid sluit daar naadloos op aan. Het is geweldig dat iemand mijn overtuiging in een model heeft gegoten. Machteld Huber legt de nadruk op herstelondersteunende factoren zonder de ziekte uit het oog te verliezen. En de keuze ligt echt bij de patiënt. Als iemand niets wil veranderen, prima. Wil iemand wel iets veranderen, dan helpt het spinnenweb om op een andere manier met elkaar in gesprek te gaan. Het is een samenspel tussen patiënt en zorgverlener, waarbij je echt verbinding maakt.”

Effecten

 

Positieve Gezondheid zorgt ervoor dat patiënten tevredener zijn en professionals hun werk met meer plezier doen, stelt Huber. “En dat niet alleen: in Noord-Limburg zien we dat er 25 procent minder verwijzingen zijn naar de tweede lijn en dat er 23 procent minder bloedonderzoek wordt aangevraagd. En dat terwijl de kwaliteit op peil blijft.”

 

Het voeren van het andere gesprek kan onverwachte inzichten opleveren, vertelt Verbeek. Ze geeft een voorbeeld: “Een jonge vrouw kwam eens in de zoveel weken bij de chiropractor om haar rug recht te laten zetten. Ze was ervan overtuigd dat ze een slechte rug had. In aansluiting op de manuele therapie gingen we in gesprek en uiteindelijk bleek dat ze steeds van binnenuit spierspanning opbouwde, waardoor ze onbedoeld haar rug vastzette. Op de vraag wat ze wilde veranderen, zei ze dat ze meer tijd voor zichzelf wilde vrijmaken en haar ontspanning bewust meer ruimte wilde geven. Zo kreeg ze zelf weer grip op haar bewegingsvrijheid.” Positieve Gezondheid is domeinoverstijgend, benadrukt Verbeek. “Daarom zoek ik samenwerking met andere professionals. Ik wil lezingen geven voor de huisartsen en misschien betrek ik de directeur van de school van mijn kinderen. Ik hoef niet alles zelf te doen, ik wil een gangmaker zijn.”

Sober

 

Huber is blij dat haar ideeën navolging krijgen in tal van andere initiatieven op het gebied van persoonsgericht werken. “Wat ik belangrijk vind is dat de aanpak sober en helder blijft. Het gaat erom dat het andere gesprek – met oog voor alle zes dimensies – goed wordt gevoerd.”

Voor meer informatie of vragen, ga naar Institute for Positive Health.