foto: Alex via Flickr (flickr.com/photos/moyasportslog/)

Bewegen is speerpunt bij zorggroep Zorroo

Zelfmanagement is een breed begrip bij zorggroep Zorroo. Daan Kerklaan, directeur van Zorroo: “In 2013 zijn we begonnen met het uitrollen van een patiëntenportaal. Dat was eigenlijk de eerste pijler van zelfmanagement. Naast patiëntenportaal MijnGezondheid.net wordt onder meer een beweegprogramma en een applicatie voor COPD-patiënten aangeboden. MijnCOPDcoach is een zelfmanagementapplicatie voor COPD-patiënten, die beschikbaar is binnen het patiëntenportaal van MijnGezondheid.net.”

Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout Optimaliseert de Zorg. Zorggroep Regio Oosterhout e.o. is een organisatie van, voor en door huisartsen. Zorroo regelt in de regio Oosterhout de zorg voor patiënten met diabetes mellitus type 2, COPD, hart- en vaatziekten of psychische problemen. Daarnaast is er voor alle patiënten het Stoppen-met-rokenprogramma beschikbaar. Zorroo is door Zelfzorg Ondersteund (ZO!) geselecteerd als één van de vijf ontwikkelpilots. ZO! ondersteunt Zorroo bij de implementatie van zelfmanagement in de huisartsenpraktijk en leert van de ervaringen.

Het doel van het beweegprogramma is het stimuleren van een gezonde leefstijl en lotgenootschap vanuit een vertrouwde omgeving, zijnde de praktijk. Daarnaast wordt bij Zorroo MijnGezondheid.net ingezet, zodat elke inwoner in de regio op een digitale manier contact kan zoeken met zijn of haar huisarts, dan wel apotheker en later ook andere zorgverleners. Ook wordt er onderzoek gedaan naar MijnCOPDcoach, om te analyseren of het inzetten van zelfmanagement bij COPD-patiënten tot een verbetering van gezondheidstoestand leidt, waardoor er minder exacerbaties optreden, dan wel ziekenhuisopnames.

Patiëntenportaal

MijnGezondheid.net is een persoonlijk online zorgdossier. Patiënten kunnen via MijnGezondheid.net een deel van hun medische gegevens zoals die bij huisarts of apotheker bekend zijn inzien, en kunnen via internet zaken als e-consults en herhaalrecepten regelen. Kerklaan: “MijnGezondheid.net is het online zorgdossier van Medicom, het huisartseninformatiesysteem van Pharmapartners dat bij Zorroo gebruikt wordt. Alle huisartsen van de zorggroep, en in de toekomst mogelijk ook de apothekers uit de regio, zijn aangesloten op dat systeem. We stimuleren het gebruik actief.”

“MijnCOPDcoach is een web-applicatie en mobiele app. COPD-patiënten kunnen met de applicatie zogenaamde kenniskuren volgen. De POH kan patiënten attenderen op bepaalde informatieonderdelen, of patiënten kunnen zelf door de applicatie heen lopen”, zegt Kerklaan. Ook bevat mijnCOPDcoach een functie om vragen te stellen aan de zorgverlener, en werkt de app met een monitor die vaststelt hoe een patiënt zich voelt. Die meting is gebaseerd op een gevalideerde vragenlijst om de kwaliteit van leven te bepalen. Zo kan de praktijkondersteuner op afstand meekijken hoe het gaat. MijnCOPDcoach is ontwikkeld door Sananet en GlaxoSmithKline.

Beweegprogramma

Daarnaast is bewegen een van de speerpunten van Zorroo, vertelt Kerklaan. “In 2013 zijn we een beweegprogramma gestart. Dat programma richtte zich op de koppeling tussen zorg en bewegen, en werd met lokale sport- en beweegaanbieders in de regio georganiseerd, zoals de gemeente en sportcoaches van Oosterhout in Beweging (OiB). Het project werd gesubsidieerd door ZonMw.” Met het programma Samen in beweging werden diabetes mellitus type 2 patiënten vanuit de huisartsenpraktijk uitgenodigd om onder begeleiding te bewegen.

Kerklaan: “Bij bewegen merk je dat het goed werkt om met een groep bij elkaar te zitten. Lotgenotencontact is een belangrijke factor tijdens die fysieke bijeenkomsten. Het beweegprogramma bestaat uit een groep van zo’n twintig patiënten afkomstig uit één of twee huisartsenpraktijken, samen met een praktijkondersteuner die kennis van zaken heeft en een vertrouwd gezicht is.” Het programma duurt 10 weken. Patiënten die het beweegprogramma hebben gevolgd kunnen aanvullend langskomen op een spreekuur om diabeteszorg te bespreken, om continuïteit in zorg te bewaken.

Het door Zorroo ontwikkelde beweegprogramma is inmiddels succesvol en bewezen effectief, zegt Kerklaan. “Deelname leidt gemiddeld tot een reductie van tien procent op gewicht en vermindert medicatie met een vergelijkbaar percentage. Met de zes-minuten wandeltest kunnen we vaststellen dat het uithoudingsvermogen bij deelnemers verbetert, en dat bloeddruk meetbaar minder wordt. Buiten het feit dat mensen zich gezonder voelen en meer gaan bewegen, levert bewegen dus ook echt iets op.” Het beweegprogramma krijgt inmiddels ook aandacht van buiten de regio. “Het beweegproject van Zorroo is door ZonMw tot best practice verkozen”, vertelt Kerklaan.

Zijn patiënten van Zorroo direct enthousiast om mee te doen, of moeten zorgverleners hen echt overhalen? Kerklaan: “Je hebt het over mensen met een chronische aandoeningen, en het is soms lastig om hen te activeren voor een gezonde leefstijl.” Hij merkt dat het woord het werk doet. “De eerste deelnemers uit de groep praten met andere patiënten en maken hen enthousiast. Die mond-tot-mondreclame bepaalt een deel van het enthousiasme. Daarnaast komt ander deel van enthousiasme vanuit de praktijkondersteuner. Die heeft een goed verhaal en een stukje overtuiging om mensen zo ver te krijgen dat ze gaan beginnen.” Voor aanvang wordt gemeten of patiënten gemotiveerd zijn door middel van onder meer motivational interviewing en leefstijltraining. “We kijken ook naar de mobiliteit van mensen, en of de groep een beetje bij elkaar hoort. En we leggen contractueel vast dat mensen maar twee lessen mogen missen, en een deel zelf betalen.”

“We hebben binnen onze zorggroep altijd gezegd: als je iets creëert op het gebied van zelfmanagement, moet daar wel interactie kunnen plaatsvinden. Dat kan online via een zelfmanagementapplicatie, maar wanneer gaat iets echt leven? Bij de interactie met een zorgprofessional. Patiënten iets meegeven naar huis of enkel meten is niet voldoende. Dat vraag-en-antwoord-spel is onontbeerlijk, op die interactie zijn we heel sterk op gericht.”

Implementatie in de praktijk

Inmiddels hebben alle praktijkondersteuners een basiscursus motivational interviewing gehad. Kerklaan: “Dat is een vrij uitgebreide training van een aantal dagdelen. Ook hebben alle POH’s een leefstijltraining doorlopen. En er is ieder jaar een verplichte opfriscursus, om die kennis te onderhouden.”

Zorroo werkt actief aan de uitrol van het MijnGezondheid.net. “Het patiëntenportaal geldt voor iedereen, alle praktijken moeten daar mee werken. Dat portaal is de eerste stap in de richting van zelfmanagement. De wens van patiënten om digitaal in contact te treden met zorgverleners zal groter worden. Je hebt dit nodig voor de toekomst.” Kerklaan merkt wel op dat de DigiD-inlog voor MijnGezondheid.net voor veel patiënten een drempel is. “We hebben gemerkt dat mensen daardoor zijn afgevallen.”

Kerklaan: “Voor MijnGezondheid.net hebben we als doel gesteld om per huisarts minimaal 100 gebruikers te werven, en in de gehele zorggroep 3000 gebruikers. Die aantallen zijn inmiddels ruim overschreden. Zo’n 15.000 mensen hebben zich voor MijnGezondheid.net aangemeld hebben, maar dat zijn niet allemaal actieve gebruikers.” In de zorgprogramma’s van Zorroo zitten in totaal zo’n 30.000 patiënten.

“Introduceren is één onderdeel, maar dat is eigenlijk het makkelijkste. We willen nu zorgen voor veel meer onderhoud, we willen huisartsen vragen om actief om aan de slag te gaan, en meer patiënten te benaderen en te sturen richting MijnGezondheid.net. Daar hebben we een projectleider voor aangewezen die dat samen met de praktijken onderhoudt.”

Wordt het beweegprogramma verder uitgerold binnen de zorggroep? “Bij het beweegprogramma hebben we wel sterk gekeken naar praktijken die daarmee wilden starten. Daarmee hebben we andere praktijken ook enthousiast gekregen, maar dat loopt wat moeizamer.”

Financiering

MijnCOPDcoach en het patiëntenportaal worden binnen de DBC’s van de zorggroep begroot. “Natuurlijk moet je zelf ook investeren om eHealth op te starten, allereerst omdat financiering via de zorgverzekeraar in verband met contractering vaak een half jaar tot een jaar achterloopt. Dat betekent ook continue zelf investeren”, aldus Kerklaan.

Voor het beweegprogramma ligt dat wat lastiger. Het programma leidt aantoonbaar tot gezondheidswinst, maar ligt dichter bij het terrein van preventie dan verzekerde zorg. Kerklaan: “Het beweegprogramma heeft zichzelf bewezen. Dat zou je kunnen uitrollen. Toch zijn zorgverzekeraars nog niet bereid om een deel te financieren. Na een subsidie in de eerste jaren zijn we nu op zoek naar structurele financiering.”

Partners

Werkt Zorroo samen met partners voor het opzetten van ondersteunde zelfzorg binnen de praktijken? Kerklaan: “Voor het opstarten van de beweeggroep hebben we samengewerkt met een huisartsenpraktijk die zich al redelijk had verdiept in zelfmanagement. Ook werd het programma samen opgesteld met een lokale sportorganisatie, Oosterhout in Beweging. Met hen hebben we het programma verder verfijnd.”

De zelfmanagement-applicatie mijnCOPDcoach bestond al als product van een aantal eerste- en tweedelijns partijen en Sananet en GlaxoSmithKline. “Met mijnCOPDcoach hebben we in het begin een pilot gedaan om het productrijp te maken.”

Patiënten

Voor zowel de ontwikkeling van het beweegprogramma als mijnCOPDcoach werd samengewerkt met patiënten van Zorroo. Hoewel het beweegprogramma een generiek programma is dat niet specifiek voor een bepaald ziektebeeld wordt aangeboden, werd het wel geëvalueerd door patiënten. Kerklaan: “Wij denken bijvoorbeeld dat mensen gaan bewegen omdat ze graag willen afvallen, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Mensen willen graag bewegen omdat ze gezonder willen leven, of om een sociale reden, bijvoorbeeld om uit het isolement te komen. Dat zijn beweegredenen om mee te doen, die we terugkrijgen uit de evaluaties.”

Ook bij mijnCOPDcoach werd samengewerkt met patiënten. “MijnCOPD is getest en geëvalueerd, en bij de introductie in onze zorggroep zijn er bijeenkomsten georganiseerd waar patiënten uitleg kregen, zowel individueel als op groepsbasis.” MijnGezondheid.net is volgens Kerklaan voor iedereen toegankelijk en moet zichzelf kunnen verkopen. “Natuurlijk geven de huisarts en praktijkondersteuner daar uitleg over aan de patiënt.”

Zeggenschap over eigen agenda

Zijn de huisartsen van Zorroo enthousiast over MijnGezondheid.net? “Ze zijn over het algemeen positief. De angst die er heerste – zoals de angst dat huisartsen geen zeggenschap meer hebben over hun eigen agenda door e-consults, of de angst dat patiënten er niet mee om zouden kunnen gaan – werd wel weggenomen.” Zorroo werkt actief aan de uitrol van het MijnGezondheid.net, en verwacht dat alle huisartsen het patiëntenportaal en de functies gaan gebruiken. “Zet e-consults gewoon open, deel de labuitslagen: patiënten ervaren dat als een stukje vertrouwen en maken daar geen misbruik van. Dat heeft positieve reacties opgeleverd.”

Wat zijn succesfactoren en wat zijn leerpunten?

“DigiD is behoorlijke drempel voor patiënten om de online applicatie mijnCOPDcoach te gebruiken”, zegt Kerklaan. Daarnaast benadrukt hij het belang van een projectleider. “In de eerste fase hadden we geen projectleider voor zelfzorg-projecten. Je moet iemand hebben die verantwoordelijk is, dat is een belangrijke les voor ons geweest.” Ook belangrijk: “Kijk goed naar groepen patiënten: een patiënt met diabetes type 2 is anders dan een COPD-patiënt, en vergt een andere benadering. En bij het inzetten van een patiëntenportaal is het enthousiasme van de zorgverlener enorm belangrijk.” Tenslotte is de borging van het project in de organisatie een belangrijk punt. “Het produceren en opzetten van pilots is één aspect, maar het onderhoud is een hele belangrijke factor en kost veel tijd en geld. Dat betekent continue investeren in (bij)scholing, onderhoud van ICT-applicaties.”

Toekomstige plannen

Kerklaan: “Voor de uitrol van MijnGezondheid.net is geprobeerd om gemeente erbij te betrekken, maar dat was nog wat te vroeg. Wat je met de transities wel ziet is dat de gemeente bepaalde zorgtaken en -verantwoordelijkheden krijgt waardoor kansen ontstaan om een samenwerking op te zetten. Gemeenten zijn ook op zoek naar manieren om informatie uit te wisselen, en dat zou je kunnen combineren met een patiëntenportaal in zorggroepen. Dat wil ik verder oppakken voor dit jaar.”

Ook is Kerklaan momenteel bezig om een aantal patiënten in de beweeggroepen uit te rusten met een activity tracker – een moderne stappenteller – van Fitbit. Hij wil de data uit die stappentellers ontsluiten naar het huisartseninformatie-systeem (HIS). “Daar zijn we nu een pilot mee gestart, zodat je in het HIS bijvoorbeeld het gemiddeld aantal stappen en hoogste aantal stappen ziet. Ook kunnen we met een algoritme berekenen of mensen voldoen aan de Nederlandse norm van voor gezond bewegen.”

Meer lezen?

Lees hier meer over de ontwikkelpilots van Zelfzorg Ondersteund, waaronder Zorroo.