Consultmodellen in de praktijk

Begin juni publiceerde Zelfzorg Ondersteund het artikel Verkenning consultmodellen voor persoonsgerichte zorg. Dit artikel bevatte een quickscan op basis van een websearch van consultmodellen persoonsgerichte zorg. De intentie van het artikel was om zorggroepen bewust te maken van het belang van een consultmodel bij de implementatie van persoonsgerichte consultvoering en informeren over de beschikbare modellen en daarbij betrokken partijen.

Naar aanleiding van de reacties die wij op dit artikel hebben ontvangen, zijn we deze quickscan gaan toetsen en verdiepen. We hebben hiervoor de partijen achter de diverse consultmodellen, en andere partijen die zich bij ons gemeld hebben, geraadpleegd. Ze zijn gevraagd om per element van persoonsgerichte consultvoering aan te geven hoe dit met hun model invulling wordt gegeven en hoe zij dit trainen. Deze reacties zijn hieronder en in een Excel-overzicht naast elkaar gezet. ZO! publiceert ook een serie verdiepende interviews met koepels van zorgverleners en zorgorganisaties.

Bettery

Kenmerkend voor het GG/ZZ-gespreksmodel van Bettery is dat zij werken in drie fasen. In de eerste fase vindt via open interviewing een verkenning van waarden, wensen en acties van de hulpvrager plaats. In fase 2 wordt de stap van motivatie naar gedrag gemaakt. Als er nog een hulpvraag aanwezig is volgt de overgang naar een aanvullende anamnese van de zorgverlener in fase 3.

Training van dit consultmodel vindt plaats in persoonlijke leertrajecten van een jaar waarin in ieder geval een tweedaagse scholing in vier modules, intervisie en coaching on the job gevolgd wordt. Per 1 sept 2017 ondersteund door een online LeerManagementSysteem via BetteryAcademy. Uitgangspunten van leertrajecten zijn de behoefte bij de zorgverlener en de noodzakelijke kennis en kunde in het integreren van coaching op gezondheid en gedrag, het ondersteunen bij ziekte en zorg en het samenwerken in integrale diensten bij persoonsgerichte zorg. 

De Coachende Zorgprofessional

Het coachingsconcept van de Coachende Zorgprofessional maakt gebruik van drie gespreksinstrumenten:

  • Het patiëntmodel: Het model beschrijft vier patiëntprofielen, geeft handvatten voor bepaling van het patiëntprofiel en geeft handvatten voor het aanpassen van de werkwijze van de zorgverlener op het type patiënt, inclusief het herkennen van weerstanden bij patiënten en zichzelf en deze functioneel om te buigen/in te zetten.
  • Handreiking “Gezamenlijke Besluitvorming over doelen en acties”: De handreiking ondersteunt het proces van samen beslissen over doelen en acties.
  • Het 4-bollen model:Een praktisch hulpmiddel waarmee de huidige en gewenste situatie van de patiënt in kaart kan worden gebracht.

De training is een integratie van het door Dubois & van Rij ontwikkelde coachingsconcept/patiëntprofielen en het materiaal ontwikkeld door Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht. In deze training wordt getraind in coachende vaardigheden om in te kunnen schatten: welk type patiënt wat nodig heeft aan informatie en begeleiding en samen met zijn patiënt te beslissen over doelen en acties om zo tot eigen regie te komen. Bij de opzet van de training wordt aangesloten bij de behoeften van de zorgverleners en is dus altijd maatwerk. De training bestaat uit twee dagdelen plenaire training, individuele coaching (6 weken na de training) en een verdiepingsbijeenkomst van een dagdeel. Verder is het een optie om te ondersteunen bij het maken van de vertaalslag naar de organisatie, het praktijkbreed integreren van Persoonsgerichte Zorg 2.0 en het opstarten van intervisie.

Zorggroep DOH

Zorggroep DOH liet een consultmodel ontwikkelen door de huisartsopleiding van de Radboud Universiteit en paste de consultregistratie binnen Care2U aan. Het Consultmodel Persoonsgerichte Chronische Zorg van DOH bestaat uit acht stappen.

In samenwerking met de huisartsopleiding zijn de praktijkondersteuners, maar ook de AIOS en huisartsen, getraind in het toepassen van het model. Belangrijk element in de training is dat er opnames worden gemaakt en met videofeedbacksessies wordt gewerkt. Juist het aanleren, trainen en bespreken van opnames van de gespreksvaardigheden zorgen voor een intensieve leerervaring.

InEen en NHG

Samen met het NHG heeft InEen de leergang “Professionele effectiviteit in persoonsgerichte zorg” ontwikkeld. De leergang is een vervolg op de Handreiking Gezamenlijke Besluitvorming en richt zich op koppels van een huisarts en een POH of verpleegkundige, samen geven zij de persoonsgericht zorg immers inhoud. In de leergang  wordt gebruik gemaakt van het Gespreksmodel Gezamenlijke Besluitvorming en worden verschillende coachingstechnieken aangereikt waaronder Oplossingsgericht werken. Een belangrijk onderdeel van de leergang is het samen leren door middel van het bekijken van eigen beeldmateriaal (video’s en peer-group learning).

De volledige leergang bestaat uit 4 bijeenkomsten en een e-learning (blended training) opgedeeld in:

  1. Een basisdeel bestaande uit twee bijeenkomsten van 4 uur
  2. Een vervolgdeel bestaande uit twee bijeenkomsten van 4 uur waarin een keuze gemaakt kan worden tussen traject A: De coachende professional of traject B: Persoonsgericht werken in de keten

Tussen de vier verschillende bijeenkomsten blijven deelnemers actief gestimuleerd in hun leerproces door e-learning, oefenen in de praktijk, video’s opnemen en hierop reflecteren.

Institute for Positive Health

De bedenkers van het concept Positieve Gezondheid hebben dit concept uitgewerkt in het ‘Spinnenweb Positieve Gezondheid’ met 6 assen. Op basis hiervan is een gespreksinstrument in eenvoudiger termen ontwikkeld dat professionals en patiënten helpt om een brede, op welbevinden gerichte blik te hanteren in de gespreks- en consultvoering. De uitkomst van de test Mijn Positieve Gezondheid vormt de basis voor een gesprek, ‘het andere gesprek’, over de vraag of iemand iets aan zijn/haar gezondheid wil proberen te veranderen, wat dat zou kunnen zijn en hoe dat aan te pakken. In de bespreking van de uitkomst van de test gaat het niet om de vraag waar laag gescoord wordt, maar om de vraag wat voor iemand zelf van belang is en wat hij of zij zou willen veranderen.

De trainingen van iPH ‘Werken met Positieve Gezondheid’ bestaan uit 4 of 5 sessies van 2,5 uur, waarin zorgverleners eerst zelf aan de slag gaan met hun Positieve Gezondheid om het concept te ervaren en doorgronden. Vervolgens wordt de stap gemaakt naar het toepassen ervan in gespreksvoering met de patiënt. Daarnaast biedt iPH vanuit haar Academie ook inspiratiesessies, workshops en masterclasses aan. 

Hart voor de Zaak

Uitgangspunt van Hart voor de Zaak zijn de zes bouwstenen van persoonsgerichte consultvoering. Als coachingsconcept wordt Motiverend Oplossingsgericht Coachen gehanteerd. Verder wordt in overleg met de zorggroep gebruik gemaakt van bestaande ondersteunende instrumenten en methodieken, zoals Mijn Positieve Gezondheid voor de brede blik, Motivational Interviewing en de Patient Activation Measure voor het verkennen en versterken van zelfregie.

De training bestaat uit drie groepstrainingen en individuele coachsessies waarin feedback op opnames van gesprekken wordt gegeven. Het trainingsteam bestaat uit een trainer, coach en trainingsacteur. Het accent in de training en coaching ligt op doen, daarvan leren en dat weer toepassen.

Nederlandse Diabetes Federatie

De Nederlandse Diabetes Federatie ontwikkelde in opdracht van de aangesloten lidorganisaties en in samenwerking met LUMC en UMCU, het NDF Gespreksmodel. Het model ondersteunt de implementatie van het diabetesjaargesprek als opvolger van de gebruikelijke jaarcontrole. Waar de jaarcontrole vooral een medische focus heeft, beoogt het diabetesjaargesprek een meer integrale benadering.

De ontwikkeling wordt aangejaagd vanuit het innovatieproject NDF Personalized Diabetes Care dat zich richt op een structurele en onderbouwde aanpak om de zorg voor elke diabetespatiënt op maat in te richten. Het NDF Gespreksmodel geeft invulling aan alle elementen van persoonsgerichte consultvoering en heeft bijzondere aandacht voor gezamenlijke besluitvorming over doelen, behandeling en zorginzet. Voor- en nadelen worden met de patiënt besproken, zeker op het gebied van de behandeling.

Er is een scholing “het diabetes jaargesprek” ontwikkeld in samenwerking met het NHG en alle 8 punten worden meegenomen in deze training zodat de zorgverlener invulling aan de punten kan geven. Het NHG verzorgt de scholing voor huisartsenpraktijken en ziekenhuizen. Naar verwachting komt in 2018 een online scholing beschikbaar.

PoZoB

Zorggroep PoZoB werkt in het kader van Zorg op Maat met een consultmodel dat in 2015 samen met Thea Toemen, huisarts-docent verbonden aan de Huisartsenopleiding aan de Radboud Universiteit, ontwikkeld is. Het model is gericht op het leveren van zorg op maat met als middel het Individueel Zorg Plan.

Het hanteren van het model wordt met coaching op maat ondersteund. Een aantal praktijkondersteuners zijn getraind om hun collega’s te ondersteunen (train de trainer). Zij gingen op praktijkbezoek voor een videofeedbacksessie en om met de praktijken een plan op te stellen. Per praktijk is een ambassadeur aangesteld en videofeedback is inmiddels een vast onderdeel van de ontwikkelsystematiek van praktijkondersteuners.

Vilans

Vilans stelt een methodiek persoonsgerichte zorg beschikbaar die zorgorganisaties kan helpen met een eigen aanpak voor persoonsgerichte zorg. Want: een standaard aanpak voor werken aan persoonsgerichte zorg bestaat niet. De vraagstukken, de betrokkenen en dus de aanpak verschillen per praktijksituatie. Maar er zijn wel terugkomende elementen die bijdragen aan succes. Zoals op een andere manier inhoud geven aan het consult. Hoe voer je het goede gesprek? 

Vervolg: praktijkervaringen met de consultmodellen

Dit najaar publiceert Zelfzorg Ondersteund een serie interviews met zorgverleners, koepels van zorgaanbieders en zorgorganisaties over deze consultmodellen inzetten in de praktijk. Worden patiënten actiever en ervaren ze meer regie? Komende periode zullen we interviews en filmpjes plaatsen, waarin we zorgverleners en als het even kan ook patiënten vragen naar hun ervaringen met de consultmodellen.

Download de inventarisatie consultmodellen (oktober 2017) in Excel.